شارنيوز- اخبار سقز

امروز ۰۹/۰۷/۱۳۹۹
سه‌شنبه، 9th دسامبر 2014
8:50 ب.ظ
مهم

جزييات مطالعات توسعه و عمران ناحيه‌ی شمالي استان كردستان

هفته‌ی گذشته کلیات طرحی از سوی شورای توسعه و برنامه‌ریزی استان کردستان منتشر شد که در نوع خود از یک تلاش علمی و دقیق برای kosarp (1)شناخت وضعیت اقتصادی و اجتماعی حاکم بر بخش‌های شمالی این استان خبر می‌دهد. طرحی که می‌تواند برای حرکت به سوی توسعه‌ی این منطقه، نقشه‌ی راهی مناسب قلمداد شود. به نوشته‌ی هفته‌نامه‌ی سیروان ‌كليات مطالعات طرح توسعه و عمران ناحيه‌ی شمالي كردستان در نشست اخير شوراي توسعه و برنامه‌ريزي استان تصويب شده که در اين مطالعات، اهداف و مقاصد طرح، مناطق حساس و آسيب‌پذير، تحولات جمعيتي ناحيه، قابليت‌ها، محدوديت‌ها و فرصت‌ها نیز ديده شده‌است. بنا به اهمیت موضوع و محوری بودن وضعیت شهرستان سقز در این طرح، «شارنیوز» گزيده‌ی جزييات اين مطالعات را برای اطلاع بیشتر خوانندگان منتشر می‌کند. لازم به ذکر است که این طرح تفصیلی چند هزار صفحه می‌باشد.

اهداف و مقاصد طرح:

هدف اصلي طرح جامع توسعه و عمران ناحيه‌ی شمالي استان كردستان، سازماندهي فضا و فعاليت‌ها و نحوه‌ی استفاده از زمين در پهنه‌ی ناحيه و همچنين تعيين سلسله مراتب جمعيتي در سطح ناحيه در راستاي نگهداشت جمعيت در سكونت‌گاه‌هاي روستايي است. مديريت خردمندانه‌ی زمين و فضا، ارائه‌ی الگوي مناسب سازماندهي ساختار فضايي ناحيه، ايجاد هماهنگي ميان طرح‌ها، سياست‌ها و رويكردهاي مصوب و ارائه‌ی راهبردها و سياست‌هاي مناسب جهت هدايت و كنترل برنامه‌ريزي ناحيه، مهمترين رئوس اهداف طرح توسعه‌ی ناحيه‌ی شمالي است. ناحيه‌ی شمالي استان كردستان شامل شهرستان‌هاي سقز و بانه است كه در مجموع 20 و 8 دهم درصد مساحت كل استان كردستان و 23 درصد جمعيت استان را داراست. اين ناحيه داراي هشت بخش، شش شهر، 19دهستان، 475 روستاي داراي سكنه و 48 روستاي خالي از سكنه است.

ويژگي‌هاي طبيعي و جغرافيايي ناحيه:

ناحيه‌ی شمالي (سقز)  استان كردستان يكي از سه ناحيه‌ی استان است. نواحي ديگر استان عبارتند از: ناحيه‌ی مركزي و جنوبي كردستان (شهرستان‌هاي سنندج، كامياران، مريوان، ديواندره و سروآباد) و ناحيه‌ی شرقي (قروه و بيجار). ناحيه‌ی شمالي استان در 46 درجه و 54 دقيقه طول شرقي و 45 درجه و 34 دقيقه تا 36 درجه و 28 دقيقه و 35 درجه و 46 دقيقه عرض شمالي واقع است.

منابع آب:

استان كردستان و به تبع آن ناحيه‌ی سقز از قلمروهاي عمده‌ی توليد آب و آبخيزداري كشور به شمار مي‌رود. به طوري‌كه ساليانه در حدود 14 ميليارد متر مكعب آب در سطح استان به صورت بارش توليد مي‌شودكه از اين ميزان 47 درصد آن (6 و6 ميليارد مترمكعب) تبخير و يا در زمين نفوذ مي‌كند و 53 درصد (7 و 4 ميليارد مترمكعب) در دسترس و قابل بهره‌برداري مي‌باشد. بر اين اساس متوسط بارش 509 ميليمتر براي سقز و 700 ميليمتر براي بانه و در مجموع سهم اين ناحيه از نزولات جوي معادل 3 و 38 ميليارد متر مكعب مي‌باشد كه 1 و 791 ميليارد متر مكعب آن در دسترس و قابل كنترل و بهره‌برداري است.

پهنه‌بندي خطر و مناطق حساس و آسيب‌پذير:

براساس نقشه‌ی پهنه‌بندي خطر، بخش شرقي (شهرستان سقز) ناحيه‌ی شمالي كردستان به لحاظ زمين لرزه، تقريبا غيرفعال و داراي خطر نسبتاً پايين بوده، اما غرب ناحيه (شهرستان بانه) فعال است و در پهنه‌هاي با خطر متوسط تا بالا از لحاظ وقوع زلزله استقرار يافته‌است.

تحولات جمعيتي ناحيه:

بر اساس اطلاعات سرشماري دوره‌هاي مختلف، جمعيت كل ناحيه‌ی شمالي استان از 163 هزار و 381 نفر در سال 55 به 343 هزار و 385 نفر در سال 90 افزايش يافته است. بنابراين در طول دوره‌ی 35 ساله 90- 1355 به طور متوسط سالانه 2 و 1دهم درصد جمعيت ناحيه افزايش داشته است. از سوي ديگر بعد خانوار نيز از 5 و 4 دهم در سال 55 به 3 و 9دهم نفر در سال 90 كاهش يافته است. درصد جمعيت شهرنشين ناحيه در سال 55 حدود 28 و 2 دهم درصد كل جمعيت ناحيه بوده كه در سال 90 به 76 و 7 دهم درصد كل جمعيت ناحيه افزايش يافته است كه حاكي از دو برابر شدن جمعيت شهرنشين ناحيه طي دوره‌ی مذكور است و به همان ميزان از جمعيت روستايي ناحيه كاسته شده و از حدود 70 درصد در سال 55 به 30 درصد در سال 90 كاهش يافته است. به طور كلي تراكم جمعيت ناحيه از 27 نفر دركيلومتر مربع در سال 55 به 56 و 7 دهم نفر در كيلومتر مربع در سال 90 افزايش يافته است. در مجموع تحولات جمعيتي ناحيه طي دوره‌هاي مختلف بيانگر آن است كه بسترهاي لازم جهت نگهداشت جمعيت در سطح نقاط روستايي ناحيه فراهم نيست كه اين موضوع و رونق گرفتن مبادلات مرزي منجر به رانش جمعيت از اين نقاط و سكونت در شهرهاي ناحيه يا ديگر نقاط شهري شده است.

وضعيت اشتغال بخش‌هاي اقتصادي ناحيه:

طي دوره‌ی 85 تا90 بخش كشاورزي با كاهش 4 و 5 دهم درصدي مواجه شده و بازنده‌ی اقتصادي محسوب مي‌شود. بخش صنعت و معدن بدون تغيير بوده است. بخش نيرو (آب، برق و گاز) با افزايش يك دهم درصدي اشتغال مواجه شده و تقريبا برنده‌ی اقتصادي محسوب مي‌گردد. بخش ساختمان نيز با افزايش يك و هشت دهم درصدي اشتغال طي دوره‌ی‌ مذكور  برنده‌ی اقتصادي است و بالاخره بخش خدمات طي دوره‌ی‌ مذكور  با رشد دو و هفت دهم درصدي مواجه شده و برنده‌ی اقتصادي مي‌باشد. به اين ترتيب افزايش فعاليت‌هاي خدماتي در سطح ناحيه و كاهش فعاليت‌هاي مولد و استراتژيك به ويژه كشاورزي و صنعت و معدن در ناحيه، از مهمترين نتايج تغييرات تركيب اشتغال آن مي‌باشد.

ارائه طرح‌ها و برنامه‌هاي پيشنهادي:

در مجموع آنچه از مطالعات وضع موجود ناحيه‌ی شمالي كردستان و تحليل اطلاعات و يافته‌ها منتج مي‌گردد آن است كه:

1) از نظر جمعيتي وضعيت بسيار نامتوازني در سطح ناحيه به وجود آمده است. شهر بانه به دليل ارتباط اقتصادي نيرومند با كردستان عراق تبديل به قطب اقتصادي منطقه و استان شده است. از طرفي روستاهاي ناحيه از نظر قابليت‌هاي زراعي فقير هستند. بنابراين جمعيت روستاها به سرعت به سوي شهرهاي بانه و سقز روانه شده‌اند. به طوري كه بر اساس سرشماري 1390 نرخ رشد جمعيت نقاط شهري بانه و سقز سه و پنج دهم درصد و يك و سه دهم درصد و روستاهاي ناحيه منفي يك و 59 دهم درصد شده است. نرخ منفي رشد جمعيت روستاها حتي از نرخ رشد طبيعي نيز كمتر است. يعني روستاها نه تنها مهاجر فرست هستند، بلكه جمعيت آنها در حال كاهش نيز مي‌باشد. در مقابل رشد ناموزن شهر بانه براي آن در آينده‌ی نزديك بحران شهري ايجاد مي‌كند.

2) براي تثبيت جمعيت مناطق روستايي بايد چاره‌اي انديشيد. افزايش سطح خدمات، به ويژه تامين امكانات آموزشي و درماني، بهسازي و توسعه‌ی راههاي روستايي، ايجاد بازارها در روستاهاي بزرگ، تسهيل وام‌هاي روستايي در اين مناطق، توسعه‌ی دامداري‌ها، گسترش شبكه‌ی تعاوني‌ها، مراجعه و نظارت بيشتر نمايندگان كشاورزي، بهزيستي، بهداشت و درمان، اداره‌ی تعاون و… ساير نهادها به مناطق مهاجرفرست، در ريشه‌يابي علل مهاجرت‌ها و درمان فوري مشكلاتي كه موجب مهاجرت مي‌شود، از ضرورت‌هاي حاد عمران ناحيه مي‌باشد. با بررسي وضعيت موجود ناحيه، سياست‌ها، راهبردها و پيشنهادات لازم در راستاي توسعه و عمران ناحيه‌ی شمالي كردستان (ناحيه‌اي به ظاهر كم وسعت و كوچك اما داراي موقعيت استراتژيك و قابليت فراوان) ارائه مي‌گردد.

نظام شهري:

در اين نظام سقز به عنوان شهر بزرگ ناحيه و بانه به عنوان شهر متوسط و شهرهاي كاني سور، آرمرده، بوئين سفلي و صاحب (عمدتا روستا/ شهر) و شهرهاي جديد و كوچك ميرده، تيلكو و سوته در شهرستان سقز مطرح‌اند كه اين شهرها به عنوان حلقه‌ی مكمل نظام شهري در ارائه‌ی خدمات به مراكز جمعيتي زير پوشش خود پيشنهاد شده‌است.

قابليت‌ها (نقاط قوت):

برخي از قابليت‌هاي ناحيه به شرح زير است:

– وجود بازارچه‌هاي مرزي فعال و مبادلات تجاري بازرگاني قابل گسترش با كشور عراق.

 – برخورداري از شبكه‌هاي انرژي و ارتباطات مخابراتي.

– همگني قومي، اجتماعي و فرهنگي جمعيت ناحيه.

– وجود جمعيت مستعد جهت توسعه‌ی فعاليت‌هاي بازرگاني.

– برخورداري از معادني نظير سيليس، خاك نسوز، بوكسيت و…

– در دست احداث بودن فرودگاه جديد سقز متناسب با نيازهاي حمل و نقل هوايي ناحيه و استان.

در صورت بهره‌گيري از اين قابليت‌ها مي‌توان اميدوار بود تحولات مثبتي در سطح ناحيه ايجاد شود.

محدوديت‌ها (نقاط ضعف):

مهمترين محدوديت‌هاي ناحيه‌ی شمالي كردستان شامل موارد زير مي‌باشد:

– نامتوازن بودن نرخ رشد جمعيت در ميان نقاط شهري و روستايي ناحيه.

– عدم وجود بسترها و زيرساخت‌هاي لازم جهت ماندگاري جمعيت در نقاط روستايي ناحيه.

– بالا بودن نرخ مهاجرفرستي ناحيه و عدم ثبات جمعيتي در نقاط روستايي.

– كوهستاني بودن ناحيه و وضعيت توپوگرافي نامناسب آن.

– فقدان سلسله مراتب و رتبه/ اندازه‌ی شهري متناسب.

– متمركز شدن تجارت در شهر بانه و محروم ماندن سقز از قابليت‌هاي تجاري و بازرگاني.

– عدم توسعه‌ی صنايع و معادن و خدمات پايه در ناحيه.

در صورت رفع اين محدوديت‌ها تا جايي كه امكان‌پذير باشد مي‌توان به توسعه‌ی متوازن و متعادل ناحيه در تمام زمينه‌ها اميدوار بود.

فرصت‌ها:

مهمترين فرصت‌هايي كه در اختيار استان و ناحيه قرار دارد به شرح زير مي‌باشد:

– امكان ايجاد منطقه‌ی آزاد تجاري.

– همجواري با مرزهاي بين‌المللي.

– استقرار ناحيه بر محور توسعه‌ی شمال‌غرب/ جنوب‌غرب ايران.

– همجواري و تعامل اجتماعی/ اقتصادي با حوزه‌هاي غربي كشور.

– در دست ساخت بودن فرودگاه سقز (با اهداف گردشگري و تجاري).

-‌وجود جاذبه‌هاي طبيعي فرهنگي جهت جذب گردشگر.

– وجود مناطق گسترش كشت ديم، جنگل‌كاري تجاري و استعداد ايجاد باغ‌هاي ديم كوهستاني.

تهديدها:

مهمترين تهديدها در سطح ناحيه و استان را مي‌توان به شرح زير برشمرد:

– پيدايش و گسترش محلات اسكان نامتعارف در شهرهاي سقز و بانه و تبعات منفي آن.

– تخليه‌ی جمعيتي از كانون‌هاي زيستي كوچك به ويژه سكونتگاه‌هاي روستايي.

– همجواري با مرز بين‌المللي.

– ضعف مديريت برنامه‌ريزي و توسعه و عدم جذب سرمايه‌گذاري‌هاي توسعه.

– كشش سرمايه‌گذاري و توسعه‌ی ناحيه‌ی سنندج نسبت به ناحيه‌ی سقز.

– عدم تدقيق پروژه‌ها در مقياس خرد اجرايي و متوقف شدن آنها در سطح كلان و متوسط كه اين مساله عمق برنامه‌ريزي را كم كرده و ميزان اثرگذاري برنامه‌ها و پروژه‌ها را بسيار پايين مي‌آورد.

کد خبر: 11806