شارنيوز- اخبار سقز

امروز ۰۹/۰۷/۱۳۹۹
چهارشنبه، 12th آگوست 2015
11:17 ق.ظ

مجسمه‌های شهری چه می‌گویند؟

نویسنده ی مقاله
بختیار خسروی

   چندی است مسئولان و هنرمندان شهر سعی بر آن دارند تا برای تزئین میادین شهر از آثار هنری استفاده کنند و در این راستا پیش طرح‌هایی آماده شده‌اند تا مورد بررسی قرار گیرند. در اینجا قصد نداریم که به نقد تخصصی آثار ارسالی بپردازیم و فقط این مسئله سبب ایجاد انگیزه‌ای شد تا به جستجوی مطالب و مواردی بپردازیم تا شناخت بیشتری را  با مقوله هنر محیطی، هنر عمومی و  اهداف اجتماعی و فرهنگی آثار محیطی، برایمان به همراه داشته باشد. 

   آیا هر اثر هنری با حضور در فضای باز به یک اثر هنری عمومی بدل می‌شود؟ هر آهن واره‌ای اثری هنری محسوب می‌شود؟ هر مجسمه‌سازی فعل اندیشمندانه خلق اثر هنری را طی می‌کند و هنرمند به حساب می‌آید؟ بیانات هنری از جمله مجسمه‌سازی در طول زمان تحت تاثیر عوامل بیرونی و اجتماعی بوده‌است. بنابراین بین مجسمه و اثر هنری، بین مجسمه‌ساز و هنرمند خالق اثر هنری و بین اثر هنر عمومی شهری و مجسمه‌ای بدون توجه به حساسیت‌هایی چون زمینه اجتماعی و کارکرد فرهنگی تفاوت‌هایی ماهوی می‌توان قایل شد.

   تعریف هنر عمومی وسیع‌تر از آن چیزی است که معمولاً در گالری‌ها و موزه‌ها عرضه می‌گردد. به عبارت دیگر هنر عمومی هر نوع اثر هنری یا طرحی است که به دست یک هنرمند خلق می‌شود به خصوص وقتی در یک فضای عمومی قرار داده شود. قالب این هنر هرچه باشد توجه را به خود جلب می‌کند. هنر عمومی با حضور خود، آگاهی فرد را بالا می‌برد، ارزشهای جامعه را توسعه می‌بخشد و به همین دلیل قدرت آن را دارد که با گذشت زمان تصویر یک شهر را تغییر دهد. در برخی مواقع آثاری با اندازه بسیار بزرگ و با موضوعات روزمره و یا نوستالژی ساخته می‌شوند که بیشتر جنبه تزئینی دارند و در حوزه پاپ آرت قرار می‌گیرند. و در نهایت می‌توان گفت که هنر عمومی یک ماموریت گسترده اجتماعی است.

   امروزه مجسمه‌های یادمانی، فضایی متفاوت‌تر و تعریفی جدای از تعریف رسمی پیدا کرده‌است چون اتفاقاتی که در قرن بیستم افتاده است بسیار متفاوت‌تر از وقایع قبل بوده‌ و باعث شده تا یک حافظه تاریخی مشترک برای انسان‌ها به وجود بیاورد. گاه دیگر مجسمه‌های یادمانی روایت‌گر نبودند و تنها اشاره‌ای مینیمال به یک موضوع بوده‌اند. دیگر قهرمان، یک نفر یا تعدادی از آدم‌ها نبودند بلکه اتفاق پیش‌آمده مساله مهمی شده بود. برخی از مجسمه‌های یادمانی به فرهنگ عامه به طور مستقیم می‌پردازد. مجسمه‌های یادمانی آنهایی که خاطره شخصی هنرمندند یا آنهایی که خاطره جمعی هستند از مردم یک کشور یا آنهایی که حافظه تاریخی یک ملت را به نمایش می‌گذارند، بزرگداشت یک یاد و خاطره یا فرد هستند و به نوعی با بزرگی اندازه یا شکل ارائه، شکوه و جلال خاص دارند و از جایگاه خاص بهره می‌برند. مجسمه‌های یادمانی در یک چیز مشترک هستند و آن اهمیت موضوعی است که هنرمند به آن پرداخته است. 

    انسان با دخل و تصرف در محیط اطرافش دست به تلاش برای احراز هویت می‎زند و می‎کوشد محیط را به گونه‎ای ساماندهی کند که توقعات وی از فضا را برآورده سازد به این منظور در نخستین گام به جستجوی شرایط هویت‎مندی فضا بر می‏‎خیزد. هویتها برای استمرار حیات خویش در طول تاریخ نیازمند بازسازی خود و موءلفه‎های تشکیل دهنده خویش بوده‎اند به دیگر سخن، هویت‎ها انعطاف‎پذیر و تغییر‎پذیرند. تعریف و بازتعریف از هویت یکی از موءلفه‎های مهم هویت‎هاست چراکه هویت‎ها همچون ارگانیزم زنده دائماً در واکنش به شرایط متغیر محیط‎های ذهنی و فیزیکی در حال تغییراند تا زمانی که تغییرات پدیده و تصویر ذهنی هماهنگ و با یک شتاب انجام گیرد، برقراری فرآیند ” این‎همانی” و احراز هویت، امکان پذیر است لازم به تذکر است که بحث تغییرات، بنیانهای هویت را متزلزل نخواهد ساخت. 

حضور هر حجم و یا اثری در شهر بیانگر سلایق، اهداف، توانمندی‌ها و هویت اجتماعی آن است ولی به آن معنا نیست که مجری و سازنده آن اثر نیز صرفاً می‌بایست به هر قیمتی و تحت هر شرایطی از میان همان شهر برگزیده شود! چرا که استقرار یک اثر در شهر مسئولیت‌های بسیار خطیری را با خود همراه می‌آورد و در گزینش آن می‌بایست بسیاری جوانب و موازین را در نظر داشت تا آن اثر بتواند نشانی از توانمندی‌ها و سلایق به‌روز و تخصصی مسئولان شهر داشته باشد.

    میل و اشتیاق فراوان کسانی که مایلند در اجرای آثار حجمی و هنری سطح شهر سهمی داشته باشند و یادگاری از خود برجای گذارند جای بسی خوشحالی است ولی باید به این مسئله توجه داشت که هنرمندان برای خلق آثار خود در انتظار سفارش‌ها و فراخوان‌ها نمی‌مانند و همواره در آتلیه و کارگاه شخصی خود، روند طی مسیر رسیدن به اثری هنرمندانه را در برنامه خود دارند. لذا در چنین شرایطی که مسئولان شهر به فکر تامین نیازهای زیبایی شناسانه برای شهر می‌افتند، وجود آن آتلیه های حرفه‌ای در سطح شهر، که مملو از آثار حجمی ، تجسمی و .. هستند، می‌تواند حق انتخاب‌های بسیاری را برای مسئولان در اختیارشان بگذارد و اگر به هر دلیلی امکان گزینش موارد خاص و مطلوب را در میان آثار هنرمندان نیابند، می‌بایست در جستجوی شرایطی دیگر باشند تا بهترین گزینه‌ها و شایسته‌ترین آثار را برای شهر انتخاب کنند.

    توجه به معماری منظر در هماهنگی فرمی با ساختارهای اطراف پروژه به صورتی که ابعاد و اندازه‌ آن در تناسب با پیرامون باشد و میزان و نحوه تاثیر گذاری آن بر بینندگان مورد ارزیابی قرار گیرد. با توجه به احداث زیرگذرهای مدرن در میدان مورد نظر(میدان آزادی سقز) چنین به نظر می‌آید که کاهش حجم ترافیکی افراد پیاده مورد نظر مسئولان بوده است و بنابراین بیشترین تردد در اختیار خودروها قرار خواهد گرفت. با توجه به این قضیه حضور هرگونه حجمی در میدان عبوری آنها از رویکردهای تمرکز حواس موقع رانندگی و یا میزان گستردگی دید آنها، چالش برانگیز خواهد بود.

    از آنجا که حضور المانهای بصری در فضاهای باز به منظور تاثیرگذاری و ارتباط نزدیک با مخاطب ایجاد می‌شوند، میزان حضور افراد و مدت زمانی که می‌توانند با اثر ارتباط داشته باشند بسیار حائز اهمیت است و این در حالی است که فضاهای گسترده مناسبی در نقاط مختلف شهر را می‌توان یافت که مخاطبان با فراغت بال بتوانند از حضور و دیدن اثری هنری لذت ببرند. لذا جاگیری اثری هنری در میادینی که امکان حضور و یا سکون افراد پیاده به حداقل می‌رسد تا چه میزان می‌‎تواند واجب بنماید؟! 

یکی از اتفاقات خوب که می‌تواند فرا شهری و منطقه‌ای باشد و بتواند از تبحر و ایده‌های نو دیگر هنرمندان بهره بگیرد، برپایی سمپوزیوم است تا در آن اتفاق هنری، تمامی دوستداران به مقوله‌های هنر محیطی بتوانند با توجه به شرایط خاص موضوعات مختلف، به ارائه آثارشان بپردازند.

در سمپوزیوم سال 91 تهران –  میرودیاس از داوران و هنرمند مجسمه‌ساز یونانی- اذعان داشت که ساخت آثار ارزشمند در طول دوره سمپوزیوم، آن را برای سالها در حافظه تاریخی شهر ثبت می‌کند و علاوه بر آن به پرورش نسل جدیدی از هنرمندان جوان کمک خواهد کرد – او می‌گوید مجسمه تنها وسیله‌ای برای زیبا کردن و دکور این شهر نیست بلکه شاهدی برای دوستی، تعامل و برقراری ارتباط میان هنرمند، مردم و مسئولان به حساب می‌آید – دیدن با نگاهی فلسفی و ارائه آن با زبان حجم در حوزه فرهنگی ما جدید است و آثار ارائه شده سبب ارتقای نگاه و سطح هنری در فضای شهر خواهد شد.

   نکته دیگری نیز وجود دارد و آن تعامل مسئولان با هنرمندان و صاحبنظران در مورد چگونگی برنامه‌های آتی و فعلی شهر و نیز مشخص نمودن اهداف فرهنگی و اجتماعی می‌باشد و در این مورد خاص (ارائه آثار حجمی در سطح شهر) بررسی مواردی لازم می‌نماید : 

 1- میزان تناسبات و سازگاری اهداف و علاقه‌مندی‌های مسئولان به دستاوردهای هنری که حاوی پیام و اندیشه‌های فرهنگی و هنری هستند، با محیط مورد نظر .

 2- این آثار تا چه حد تئوری‌ها و استانداردهای معماری منظر را مورد عنایت قرار داده‌اند؟ 

 3- جایگاه اجتماعی فعلی میادین به چه صورتی بازتعریف می‌شوند؟ 

4- با توجه به تنوع پوشش فرهنگی مردم(خوشبختانه یا متاسفانه!!) ، نحوه پیام رسان بودن آثار هنری چگونه خواهد بود؟

5- غریبه‌ای که وارد شهر می‌شود‌ چه نشانه‌ای از مجسمه‌های ما را با خود همراه می‌برد؟

در پایان باید خاطرنشان کرد که توجه به شهر و فرآیند تحول، مقیاس غول آسای معماری امروز ، تحول دیزاین اتومبیل‌هایی که به‌سان مجسمه‌ای زنده در حرکتند و بسیاری موارد دیگر در چند و چون قرارگیری آثار حجمی در سطح شهرهای امروزی، بسیار تاثیر گذار خواهند بود. و سوال دیگر این است که چطور می‌توان خاطرات جمعی مردمان یک شهر را از پس لبه‌های مخدوش و تخریب‌های سریع و شتابان بازنمایی کرد.

کد خبر: 15239


یک دیدگاه

  • کاوه
    کاوه: 8-12-2015 . 5:29 ب.ظ :

    یادداشت بسیار تأمل برانگیزی بود. امیدوارم مسئولان کمی حرفه ای تر به معماری شهر دقت کنند و از مشارکت هنرمندان در برنامه ریزی شهری استفاده کنند. زنده باشی آقای خسروی

    پاسخ دهید