شارنيوز- اخبار سقز

امروز ۲۲/۰۷/۱۳۹۸
پنج شنبه، ۲۲ام مرداد ۱۳۹۴
۳:۰۲ ب.ظ
چاپ کتاب "معماری و طراحی شهری و نقش آن در هویت شهری سقز"

جستجو در پس کوچه های سقز به دنبال هویت مشترک

سقز تنها مجموعه ای از خانه ها و خیابان ها و کوچه پس کوچه هایی با سراشیبی و سراپایینی ها تند و آرام نیست. بلکه جایی است که بخش عمده از هویت انسان هایی که ساکن هستند را ساخته است. این شهر به عنوان محل زندگی ما به ما چه بخشیده است و چگونه می توانیم از رهگذر نگاه به آن هویت مشترک اجتماعی خود را تعریف کند؟ ویژگی هایی که سقز را طی زمان به این نقطه رسانده و باعث شکل گیری هویتی سقزی بوده است چه ها هستند؟ ویژگی های طبیعی، انسانی و فضاهای شهری سقز چگونه بر هویت جمعی ما اثر گذاشته است؟ آیا خاطرات جمعی -به مثابه افزودن معنی به مکان- چه میزان هویت شخصی ما را تحت تاثیر قرار داده است؟

این پرسش ها در همان ابتدایی که کتاب ” معماری و طراحی شهری و نقش آن در هویت شهری سقز ” را در دست بگیریم به ذهن می رسد و با امید رسیدن به جوابی مناسب در میان فصول آن جستجو می کنیم.

photo 1

این کتاب اولین اثر “رضا قادربیگ زاده” استاد و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد سقز است که توسط انتشارات گوتار و با حمایت شورای شهر سقز به چاپ رسیده و  می توان گفت اولین اثری است که از رویکرد معماری و بررسی فضاهای شهری به مفهومی به نام “شهر سقز” نگاه می کند و همین کافی است که اثری در خور توجه قلمداد شود و شاید آغاز دوره ای از نگاه تخصصی به سقز باشد که فارغ از نگاه ادیبانه، روایت گرانه و نوستالژیک شهر را بررسی میکند.

کتاب در چهار فصل تالیف شده است که فصل اول آن بازخوانی نظریه های رایج در مورد شهر است و می توان عناوینی چون تعریف شهر، طراحی شهری، منظر شهری و نقش معماری در آن، عناصر سازنده هویت شهری، اهمیت هویت در فضاهای شهری، شاخص های هویت شهری و … را دید.

فصل دوم به “مولفه های هویتی سقز ” اختصاص دارد که شامل هویت طبیعی،(کوه ها و ارتفاعات، شرایط اقلیمی) هویت انسانی و هویت کالبدی است، در بخش هویت طبیعی، قادربیگ زاده کوها و ارتفاعات را ایجاد کننده جذابیت های بصری در سقز می داند و  تپه ها و بلندی های اطراف چم سقز و ولی خان را از علل اصلی انتخاب این شهر توسط ساکنان اولیه به شمار آورده است. نویسنده در بخش هویت انسانی نیز اشاراتی گذرا به مقوله های تاریخی -نژادی، ادبیات شفاهی، مراسم حماسی(هه لپرکی) زبان شناسی آیین های مناسبتی مانند جشن نوروز و اعیاد مذهبی، البسه و پوشاک کرده است. وی در ادامه معرفی هویت انسانی سقز، نکاهی هم به برخی از شخصیت های برجسته سقزی همچون نافع مظهر، ژیلا حسینی، فیض اله خان ناهید، خاتوزین، عطا خان باشماق، دکتر جلیل وثوقی و… انداخته است.

photo

برای دیدن اندازه بزرگتر کلیک کنید

در معرفی هویت کالبدی سقز، مولف ابتدا به سیر توسعه کالبدی سقز در بازه های زمانی مختلف از سال 35 تا 75 به صورت دهه های مجزا (مثلا 35 تا 45) پرداخته و سعی کرده الگویی به لحاظ توسعه جمعیتی، جغرافیایی و … در هر بازه زمانی به  دست بدهد. در ادامه این سرفصل مفصل، مولف اشاره ای به محلات سقز دارد و با استفاده از دیاگرامی وضعیت سکونت و استقرار در سقز را – که بر پایه عوامل طبیعی بوده- نشان داده است. در این کتاب به محلات در دوقالب “مفهوم محله در کالبد سقز جدید و قدیم” پرداخته شده است .قادربیگ زاده در ادامه اقدام به تهیه فهرستی 48 موردی از فضا های مهم و قدیمی شهر نموده است که زمانی نقش مهمی در فضاهای شهری ایفا می کرده اند که تعداد کمی از آنها برجای مانده است. تعدادی از این بناها عبارتند از: کاروانسرای چهارقاپی، سرای گلشن، گرمابه یهودیان(محل فعلی بانک تجارت هه لو)، بازار امیر، سرای امیر، دارالحکومه، کنیسه یهودیان و … 

خیابان از جمله مفاهیم اساسی در شهر است که اندیشمندان آن را صحنه رویارویی اجتماعی دانسته اند که عنصر اصلی ارتباط دهنده عوامل محیطی گوناگون است و به سهم خود موجب نظم اجتماعی می شود. اما مولف این پتاسیل مهم را به دلیل عدم انسجام در برنامه ریزی های مدیریتی و مشکلات فرهنگی، معضلی برای سقز می داند و می گوید: شهر ما پیشتر بر اساس حرکت و دید پیاده طراحی شده بود. امروز با تحولات صورت گرفته که مهمترین آنها حضور گسترده اتومبیل است، هماهنگی لازم انجام نشده است. از سوی دیگر عامل بسیار اثر گذار سلسله مراتب که در شهرهای قدیم وجود داشت، در شهر امروز فروپاشیده است و تاسف بار تر اینکه این هرج و مرج و آشفتگی در مرحله اول بافت مرکزی و میانی شهری – که محدوده بافت قدیم و مرکز اصلی تجاری شهر و فضای اصلی حضور شهروندان و گردشگران می باشد- را در برگرفته است.

photo 2

قادربیگ زاده در انتهای فصل دوم کتاب خود نگاهی ویژه به مسجد دومناره، گرمابه حاجی صالح، بازار سقز، کاروانسرای تاجوانچی، مسجد جامع، پارک شهر، و چند زیارتگاه و خانقاه داشته و به نقش آنها در فضای عمومی و تاثیرشان بر هویت اجتماعی اشاراتی کرده است.

این عضو هیات علمی دانشگاه آزاد سقز در فصل سوم کتابش تحت عنوان” راهبردها و پیشنهادها” ضمن پرداختن به تنگناها در عرصه هویت شهری ، راه حل هایی را که در حیطه دانش طراحی شهری بوده و قابلیت عملیاتی کردن دارد را ارائه کرده است. وی با انتقاد از برخی سیاست های نادرست آورده است: اختصاص دامنه کوه جاقل در شمال غربی شهر به ایجاد مجتمع  

های بلند و متراکم مسکونی تحت عنوان مسکن مهر باعث شده است که این کوه که ارزش بصیری زیادی در زمینه منظر داشت و نیز مکانی جهت انجام کوهنوردی و ورزش ساکنین شهری و نوعی پاتق مطلوب اجتماعی به حساب می آمد. بر اثر این اقدام نامناسب از  رونق اجتماعی اش کاسته شد و این در حالی است که مشکلات اسکان و سکونت جمعی و نیز کاستی های کالبدی و زیرساختی در این مجموعه مزید بر علل نادرستی مکان یابی این شهرک می باشد.

فصل چهارم نیز به مطالعات تکمیلی و جمع بندی نتایج اختصاص دارد.

کتاب که صفحه آرایی چشم نوازی نیز دارد مملو است از عکس ها، دیاگرام ها و المان های گرافیکی که به فهم موضوعات طرح شده کمک می کند.

کد خبر: 15271




    مطالب مرتبط:


۴ دیدگاه