شارنيوز- اخبار سقز

امروز ۰۵/۱۲/۱۳۹۸
شنبه، ۱۴ام شهریور ۱۳۹۴
۱۰:۲۹ ب.ظ

راه تکرار را بر خطر ببندید

نویسنده ی مقاله
زاهد شریف پور

1. یکی از مشکلات اجتماعی جوامع امروز، بخصوص جوامع در حال گذار، انحرافات اجتماعی است که به صور مختلف ظهور و نمود یافته است. در کشور ما نیز با توجه به عناصراساسی از جمله ارزش های دینی، فرهنگی و اجتماعی خاص و از سوی دیگر جمعیت جوان دست در دست عواملی دیگر از جمله مشکلات اقتصادی داده اند تا به ناگوارترین شکل موجب ایجاد اضطراب و نگرانی در میان شهروندان شود. از همین رو ضرورت توجه به این امر بیش از پیش لازم و ضروری می نماید. بنابراین پاک کردن صورت مسأله نه تنها کمکی به حل آن نمی کند بلکه ممکن است آسیب های جدی دیگری در پی داشته باشد تا جایی که آسیب ها را ممکن است به یک مسألۀ سیاسی و امنیتی و در نهایت به بحران تبدیل نماید.

     اما انحراف اجتماعی چیست؟ کجروی چیست؟ دلایل آن کدام است؟ راه های مقابله با آن کدام اند؟ و… .همگی این سؤالات پاسخ هایی می طلبند که با توجه به موقعیت مکانی و زمانی ممکن است پاسخ های متفاوتی داشته باشند. مطالعۀ انحرافات  و کجروی های اجتماعی و به اصطلاح ” آسیب شناسی” عبارت است از مطالعه و شناخت ریشۀ بی نظمی ها، ناهنجاری ها و آسیب هایی نظیر فقر، اعتیاد، بیکاری، قتل، خودکشی و… همراه با علل و راههای پیشگیری از آنها. لازم به ذکر است که یک تصویر کامل از جامعه باید هم شامل هنجار شکنی ها و هم نمایشگر همنوایی با مقررات، قوانین و هنجارهای اجتماعی باشد. پس هرجا قوانینی برای رفتار مناسب وضع شده باشد به صورت غیر مستقیم به شق دوم یعنی کج رفتاری نیز اشاره شده است. 

     کج رفتاری عبارت است از رفتاری که تخطی از هنجارهای اجتماعی و انتظارات جامعه محسوب می شود و در نتیجه بسیاری از مردم آن را منفی ارزیابی می کنند و ممکن است در هر جامعه ای اشکالی از آن به انواع مختلف روی می دهد (صدیق سروستانی، 19:88). به تبع آن نیز عوامل به وجود آورندۀ کجروی در جوامع مختلف یکسان نبوده و ممکن است مناطق از نظر نوع جرم، شدت و ضعف، دفعات تکرار یک نوع جرم و… متفاوت باشند. این تفاوت ها را می توان در شهرها، روستاها و حتی در محلات یک شهر مشاهده کرد. شهر نشینی لجام گسیخته، گسترش حاشیه نشینی بی رویه، تجمل و مصرف گرایی، اختلاف طبقات اجتماعی، تورم، بیکاری و… با جرم، انحراف و کجروی رابطۀ مستقیم دارند.

     هر جامعه متناسب با رشد خود، با انواعی از انحرافات و قانون شکنی ها روبرو می شود که لازمۀ ترقی آن جامعه مواجهۀ صحیح و حکیمانه با آنهاست. از اینرو آگاهی از کجروی های اجتماعی و مسائل ناشی از آن برای مدیران و مسئولان ضرورت تام دارد به شرطی که به دنبال راه حل آن باشند تا با رفع آن، جامعه به سمت توسعه و ترقی گام برداشته و از سوی دیگر اطمینان خاطر شهروندان و امنیت اجتماعی آنان فراهم شود. در بیان اینکه چرا مردم کج رفتاری می کنند عوامل زیادی را می توان ذکر کرد، عوامل فردی ( سن، جنس، قیافه و…)، عوامل روانی (حساسیت، نفرت، ترس، قدرت طلبی، پرخاشگری)، عوامل اجتماعی ( خانواده، طلاق، فقر و…) از جملۀ این عوامل هستند.

2. اتفاقات روزهای اخیر در شهر سقز نیز از جمله رویدادهایی بودند که موجب جریحه دار شدن وجدان جمعی شده بودند و موجبات نگرانی ها و واکنش های فراوانی را در میان مردم ، خصوصاً در فضای مجازی فراهم کرده بود، به گونه ای که بیش از یک هفته مردم به طرق مختلف و هر کسی از ظن خود دلایل وقوع چنین حوادثی رابیان و تفسیر می کردند. اما همگی به اتفاق آرا خواهان برخورد با عوامل بر هم زننده و مخلّ امنیت عمومی شدند و حرف همگی آنان در یک کلام خلاصه می شد که “راه تکرار را بر خطر ببندید”. در اینجا بایستی گفت که این کار تنها در صورت وجود “نظام کنترل اجتماعی” مناسب محقق خواهد شد. البته لازم به ذکر است که وقوع یک یا چند مورد درگیری شاید به نوعی عادی بنماید اما وقتی داستان به یک تراژدی دنباله دار تبدیل و از حالت عادی خارج شد، این امر به مسأله تبدیل شده و بایستی با اقدامات پیشگیرانه از تبدیل شدن مسأله به بحران جلوگیری کرد.

     بسیار شنیده ایم که سقز شهری است تاریخی و دارای قدمت چند هزار ساله، اما به نظر می رسد که ساکنان آن هنوز به آن درجه از آگاهی از حقوق و در مقابل وظایف خود نرسیده اند که لفظ شهروند به آنان اطلاق شود، بلکه شهرنشینانی هستند که بالاجبار به مکانی به نام سقز وارد شده اند. همگی ما شاهدیم و برای اثبات این ادعا کافی است روزانه سری به میدان جمهوری، خیابان جمهوری و میدان قدس بزنیم. در این حال است که با سیل خروشانی از افرادی – خصوصاً جوانان- مواجه می شویم که بدون هدف در پاساژها و خیابان ها به قدم زنی مشغول هستند که این امر نیز به زمان خاصی از سال اختصاص ندارد و می توان گفت در طول سال چنین است. در این هنگام است که متأسفانه بخشی از مشاهدات روزمرۀ ما به دیدن صحنه هایی همچون رد و بدل شدن الفاظ رکیک، رفت و آمدهای بدون هدف، ایجاد مزاحمت برای دیگران به روش های مختلف و در موارد اخیر بستن خیابان و چاقو کشی و… اختصاص می یابد و این تا جایی پیش رفته است که رعایت برخی آداب و مناسبات شهروندی گاهاً با تمسخر عده ای روبرو می شود. به راستی چرا مردمانی با داشتن هزاران سال سابقۀ شهرنشینی این چنین قانون گریزی و بی نظمی را سرلوحۀ خود قرار داده اند؟ متأسفانه همۀ این موارد در حالی رخ می دهد که در این شهر نه خبری از یک تفریح سالم، نه سینما نه موزه و نه… است و تا کنون تلاشی نیز در این راه صورت نگرفته است. در حالی که تا دلمان بخواهد محلات و خیابان های شهرمان دارای قلیان سراهایی هستند که مملو از جوانانی هستند که در غیاب زیرساخت های فرهنگی مجبور به گذران اوقات خود در چنین مکان هایی هستند.

3. کنترل اجتماعی این کجروی ها چگونه ممکن است؟ نظام کنترل اجتماعی در همۀ جوامع متناسب با فرهنگ و هنجارهای مقبول جامعه متفاوت است اما عمدتاً بر تنبیه مخالفان و کوتاه کردن دست آنان از منافع سایرین تأکید داشته است. در جامعۀ ما و در واکنش به اتفاقات اخیر در شهرمان دیدیم و شنیدیم که بیشتر بر نقش پلیس، دادستانی و قوۀ قهریه از جمله بازداشت، زندانی و حتی تبعید تأکید داشته اند، حال آنکه همۀ این راه ها تا بحال طی شده است اما نتایجی که حاصل شده خلاف آن بوده است. علاوه بر این چالش هایی در ارتباط با این نوع کنترل اجتماعی از جمله اختلاف نظر در اجرای علنی و غیرعلنی حدود و حتی نحوۀ اجرای تعزیرات وجود دارد. کنترل اجتماعی با جریان جامعه پذیری که تأمین کنندۀ همنوایی در جامعه است آغاز می شود. اگر جامعه پذیری نتواند همنوایی کافی را تعهد کند ابزارهای دیگر کنترل اجتماعی لازم می آیند. جامعه مجبور است هنجارهایش را از طریق مجازات ها یعنی تشویق برای همنوایی و تنبیه برای کج رفتاری اعمال کند (همان:22).

     شناسایی مشکلات جوانان راهکاری است که حتی می تواند قبل از اقدامات پیشگیرانه جوابگو باشد. این امر باید از طرق مختلف از جمله شناخت نیازهای روانی و عاطفی، توجه به مشکلات جسمانی فرد، توجه به مشکلات آموزشی همچون افت تحصیلی ، توجه به مشکلات اخلاقی و رفتاری صورت گیرد. به نظر می رسد در این امر نقش خانواده و آموزش و پرورش اهمیت به سزایی داشته باشد. در مورد اقدامات پیشگیرانه نیز می توان اتخاذ تدابیر امنیتی توسط دولت در نقاط جرم خیز، اطلاع رسانی در مورد میزان مجازات جرایم، آگاه کردن جوانان نسبت به فرصت های پیش رو و…را نام برد. تقویت ارتباط و همنوایی بیشتر با خانواده و گروههای همسالان، بها دادن به امر تحصیل، برنامه ریزی صحیح در جهت اشتغال جوانان و فراهم نمودن تسهیلات لازم در این زمینه، فراهم کردن موقعیت پذیرش و بازگشت کج رفتاران به جامعه را نیز می توان از جمله راههای پیشرو به حساب آورد. 

     بررسی هریک از این موارد به نوبۀ خود به کار پژوهشی ژرف نیازمند است و جا دارد که جامعه شناس، روان شناس و حقوقدانان هر کدام از منظر خاص و حتی به صورت گروهی موضوع را واکاوی و راهکارهای مقابله با آن را ارائه و به مسئولین ذیربط ارجاع دهند تا جامعه ای سالم و به دور از خشونت را شاهد باشیم.

 

کد خبر: 15616