شارنيوز- اخبار سقز

امروز ۰۳/۰۷/۱۳۹۹
جمعه، 25th دسامبر 2015
1:19 ق.ظ

ریشه های عدم رونق بازار سقز و راهکارهای خروج از انزوا

نویسنده ی مقاله
دکتر ارسطو یاری حصار

یکی از موضوعاتی که در سالهای اخیر دامنگیر شهر سقز شده است؛ عدم رونق بازار در این شهر است. کمتر می توان کسی را یافت که از وضعیت حاکم بر بازار رضایت داشته باشد. تمامی اصناف به نوعی درگیر این بی رونقی و کسادی بازار هستند. به قول اهالی بازار و بازاریان “این روزها بازار خوابیده است و ظاهرا هم قصد ندارد از این خواب مرگبار بیدار شود”. سوالی که ذهن من را مشغول کرده است اینست که دلیل اصلی خواب بازار و کسادی و عدم رونق فعالیت های اقتصادی در بازار سقز چیست؟

در بررسی این موضوع شاید بتوان دو دسته عوامل داخلی و خارجی را موثر دانست. عوامل خارجی مشتمل بر عواملیست که از بیرون شهر و غالبا بدلیل سیاست های دولت بر بازار سقز (همچون شهرهای دیگر) تاثیر گذار است و البته خیلی در این مجال بدان پرداخته نمی شود زیرا آن موضوعی فراگیر است و بر همه بازارها اثر گذار است. اما مهمتر از عوامل بیرونی تاثیر فاکتورهای داخلی مشتمل بر نحوه کنش فعالان اقتصادی، برنامه ریزی ها و سیاست های شهری است. در کنار این ها اما نباید از انزوای جغرافیایی بازار سقز چشم پوشی کرد.

مهمترین دلیل رونق بازار شهرهایی چون بانه و مریوان را شاید بتوان در منطقه نفوذ و حوزه مشتریان آنها جستجو کرد. بدون شک حوزه نفوذ شهری چون بانه برابر مرزهای ملی ایران است. چه بسا همه ما مشتریانی از سراسر ایران را در این شهر بارها و بارها دیده ایم. این موضوع به معنی گستردگی منطقه نفوذ مشتریان این شهر است. موضوعی که برای شهر سقز کاملا بر عکس است. اگرچه تمامی مشتریان بانه بلا استثنا باید برای دسترسی به این شهر از سقز عبور کنند اما شگفت آنکه این موقعیت استراتژیک و استثنایی کوچکترین تاثیری در رونق بازار سقز نداشته است و امروز مشتریان بازار سقز را غالبا شهروندان سقز و مناطق روستایی اطراف تشکیل می دهند و نه مشتریانی از سایر شهرها. در واقع بازار سقز امروزه تحت تاثیر جاذبه های قوی بازار های بانه و مریوان در همسایگی خود قرار گرفته است و مقیاس نفوذ آن نه در سطح ملی و منطقه ای که در سطحی کاملا محلی قرار دارد. این واقعیت با در نظر گرفتن موقعیت شهر سقز جای سوال دارد و باید جوابی برای آن یافت کرد.

در وضع موجود بازار سقز فاقد یک نقش پذیری ساخت یافته و تعریف شده است. هیچکدام از خدمات بازرگانی، تجاری؛ واسطه ای و یا زیرساختی در سقز انجام نمی شود. نقشی که البته امیدواریم بعد از منطقه صنعتی بانه مریوان موجودیت یابد. گذشته از بازار سرپوشیده سقز که نقش سنتی تامین مایحتاج شهروندان سقز و مناطق پیرامونی را ایفا می کند مهمترین فعالیت در بازار سقز انجام نوعی فعالیت های پشتیبانی و تکمیلی است که البته بسیار ناقص بوده و غالبا محدود به خدمات انتقال بار تهیه شده از بانه به تهران و برخی از شهرهای دیگر می باشد. فعالیت های محدود انبار داری و توزیع بار از طریق رانندگان خودروهای سواری از آن جمله است.

البته ناگفته نماند که امروزه کیفیت اجناس در بازار سقز شاید بالاتر از مشابه آن در بازارهای بانه و مریوان است و حتی در بسیاری موارد قیمت آن نیز پایین تر است اما این وضع باعث جذب مشتری نشده است و به همین دلیل بخش های رقابتی بازار سقز که کالاهای مشابه بازار بانه و مریوان و سردشت را توزیع می کند در گذر زمان از نفس افتاده و بسیاری تغییر صنف داده اند. نتیجه این امر اینست که امروزه بخش عمده کالاهای موجود در بازار سقز از تهران و شهرهای داخل مرزهای کشور تامین می شود این در حالیست که بازار بانه به طور مستقیم با بازارهای جهانی از جمله بازار دوبی در امارات متحده عربی، بازار چین؛ بازار ترکیه و بازار کردستان عراق ارتباط دارد و به همین دلیل اولین تفاوت آن علاوه بر سطح قیمت ها تنوع در کالاهای عرضه شده است.

به زعم من مهمترین دلیل این امر را باید در انزوای جغزافیایی بازار سقز جستجو کرد. بازاری بزرگ و تاریخی که به دلیل موقعیت مکانی و شرایط توپولوژیک از یک سو و موقعیت نسبی در داخل شهر سقز از سوی دیگر در یک انزوای معاملاتی و بی رونقی کسب و کار قرار گرفته است.

موقعیت مکانی می تواند بازاری چون بانه را از یک راسته خیابان با چند ده دهنه مغازه و تعداد اندکی پاساژ تجاری در یک دهه پیش به مجموعه های پیچیده و تودرتو با حجم بسیار گسترده مبادلات تجاری و بازرگانی در مقیاس های بین المللی چون وضعیت امروز آن تبدیل کند.

موقعیت جغرافیایی خود منشا اثر عوامل دیگری شده است. مهمترین رکن توسعه بازار دسترس پذیری آنست که امروزه بازار سقز از آن محروم است.

سبک ارتباطی و حمل و نقل در سقز نتوانسته است دسترسی مناسب را برای بازار و بازاریان فراهم نماید؛ بخش عمده بازار سقز فقط از طریق پیاده روی قابل دسترس است. تنها چند معبر محلی محدود دسترسی به بازار را فراهم می کند که به دلیل عرض کم و ترافیک بسیار زیاد عملا دسترسی را غیر ممکن می سازد؛ لذا افزایش دسترسی پذیری زمینه خروج از انزوای بازار سقز را فراهم می کند و دسترسی سهل تر به آن را میسور می گرداند.

پر بیراه نیست اگر بگوییم آینده بازارهای مدرن و پر رونق نه در راسته های تجاری سرپوشیده سنتی که در مجتمع های تجاری قابل دسترس است؛ لذا ضروریست تا در این زمینه انقلابی صورت گیرد؛ انقلابی که منجر به توسعه فیزیکی بازار سقز و خروج از این انفعال مرگبار گردد.

سالهای سال است که بازار سقز در همین ابعاد فعلی است و از نظر اندازه رشد چندانی نکرده است؛ این در حالیست که جمعیت این شهر در یکی دو دهه گذشته بیش از 100 درصد رشد داشته است و حجم تردد مسافرین تجاری از سایر شهرهای کشور نیز از داخل این شهر رشدی ده برابری و بلکه بیشتر داشته است.

شاید ریشه این ضعف در طرح های جامع شهری سقز است که طراحان آن کمتر به فکر رونق بازار بوده اند؛ به عبارتی دیگر طراحان این طرح بیش از آنکه به فکر رونق اقتصادی و تاثیرات اقتصادی طرح خود بوده باشند به فکر ساماندهی فیزیکی و اسکان صرف جمعیت و فعالیت بوده اند. از این منظر ضروریست تا یک بازنگری همه جانبه در طرح جامع شهر سقز صورت بگیرد. بازنگری که با رویکرد رونق فعالیت های تجاری و اقتصادی در این شهر باشد و توسعه بازار با محوریت مجتمع های تجاری و اداری مد نظر باشد.

نگاهی به کارایی و اثربخشی مجتمع های تجاری سقز به خوبی ثابت می کند که رونق بازار را باید در رونق پاساژها دنبال کرد نه در راسته بازارها که کارکردی داخلی دارند و جامعه هدف آنها نه مسافرین تجاری که شهروندان سقز و تامین نیازمندیهای روزانه آنها می باشد.

بازار سقز در وضعیت موجود خود بدلیل به اشباع رسیدن امکان حمایت و تامین فعالیت های انبار داری و پشتیبانی را ندارد؛ حال آنکه انبار داری و فعالیت های پشنیبان بخشی غیر قابل انکار در توسعه بازارهای مدرن مورد بحث می باشد. نکته دیگری که شاید زبانزد عام و خاص است هدایت آگاهانه مسافرین تجاری در مدخل وردی شهر به کمربندی ها و خیابانهای حاشیه ای است که ارتباطی با بازار ندارند و نمیتوانند زمینه آشنایی و تماس آنها را با بازار سقز فراهم کنند. مسیرهای جایگزینی که برای جلوگیری از افزایش ترافیک خودرو در معابر تنگ و باریک شهری سقز نقش کمربندی را ایفا می کنند و غالبا با تابلوهای راهنما مسافرین و یا مشتریان را کاملا از بازار سقز دور می کنند. این امر هم از طرف مسیر شمال و هم از مسیر جنوب اتفاق افتاده است.

باید بپذیریم که این موضوع حتی اگر به منظور رفع ترافیک و کاهش تردد در سطح معابر شهری انجام شود اشتباه است. راهکار را باید در افزایش و توسعه عرض معابر شهری جست.

موضوع مهم بعدی نقش آفرینی بخش خصوصی در بازار است. باید بپذیریم که بازار بانه اگر توسعه یافته است حاصل سپردن امور به بخش خصوصی است. فعالیت بخش خصوصی بر اساس سود و هزینه است اگر فاکتور برنامه ریزی پشتیبان شهری اقدامات بخش خصوصی را همراهی کند بی گمان می توان در افقی نه چندان دور به رونق رسید. نقش شهرداری در این زمینه بسیار مهم و تعریف شده است.

باید از خودمان بپرسیم که آیا می خواهیم در حالیکه بازار بانه و مریوان به منطقه آزاد تجاری پیوسته است بازار سقز همچنان منفعل عمل کند؟ اگر خواهان کنش اقتصادی بازار هستیم باید رویکردهای اداره و توسعه بازار را مورد بازنگری قرار دهیم.

باید نقش بازار در طرح های شهری پررنگ تر کنیم؛ باید مکان یابی های مناسب تری برای بازار انجام گیرد. بخش های تازه ای باید برای بازار اختصاص یابد.

ارسطو یاری* عضو هیات علمی گروه برنامه ریزی شهری و روستایی دانشگاه محقق اردیبلی است

کد خبر: 17329




    مطالب مرتبط:


یک دیدگاه

  • حمه سعی
    حمه سعی: 1-2-2016 . 10:09 ق.ظ :

    با عرض سلام و اردادت و با آرزوی توفیق جناب دکتر توکلی عزیز . ضمن تائید مطالب علمی و منطقی ایشان ، اضافه میکنم ، متاسفانه گرایش همشهریان عزیز به بازارهای شهرهای مجاور ( در سالهای دور بازارهای بوکان وحتی مهاباد و سالهای قبل از آن تبریز ) و اخیراً بازار بانه یکی از عوامل مهم بی رونق شدن و عدم رشد اقتصادی بازار سقز است که باید در جای خود مورد عنایت قرار گیرد و به نظر من جای مطالعه و تحقیق فنی و علمی دارد و اساتید ارجمندی مانند جناب آقای دکتر توکلی عزیز باید به این موضوع مهم و علل و عوامل و انگیزه های آن نیز عنایت داشته باشند .

    پاسخ دهید