شارنيوز- اخبار سقز

امروز ۰۷/۰۷/۱۳۹۹
یکشنبه، 27th دسامبر 2015
7:48 ب.ظ
به مناسبت هفته کاهش بلایای طبیعی

بلایای طبیعی و مواجهه سقز با آن

بامداد روز جمعه پنجم دی سال ۱۳۸۲ زمین لرزه شدیدی با قدرت 3/6 در مقیاس ریشتر شهرستان بم را تکان داد که به موجب آن حدود 30 هزار تن جان باختند و به همین بهانه روز پنجم دی ماه مصادف با واقعه زلزله بم در تقویم رسمی کشور روز ملی ایمنی در برابر زلزله و یک هفته به عنوان هفته کاهش بلایای طبیعی نامگذاری شده است .

ایران در شمار 10 کشور نخست دارای حوادث طبیعی دنیاست و از 41 حادثه طبیعی شناخته شده در جهان 30 مورد آن در ایران رخ می دهد. سیل، زلزله و خشکسالی از مهمترین بلایای طبیعی شناخته شده در ایران می باشد و بطور متوسط سالانه 3000 تا 5000 میلیارد تومان خسارت بدلیل وقوع بلایای طبیعی به ایران وارد می شود.

هیوا نعمانی رئیس نظام مهندسی سقز به مناسبت روز ملی ایمنی در برابر زلزله و کاهش اثرات بلایای طبیعی با ارسال یادداشتی به شارنیوز با اشاره به سه عامل زلزله , سیل و رانش زمین که جزو بلایای طبیعی محسوب خواهند شد ضمن شرح کوتاهی از آنها تحلیلی هم در مناطق مربوط به سقز داشته که در این یادداشت ذیل به آن پرداخته شده است :

معایب شهرسازی و احتمال وقوع حوادث طبیعی در سقز

hiwanomani

هیوا نعمانی رئیس نظم مهندسی سقز و عضو شورای شهر

زلزله …

بنا به اعلام دبیر کمیته کاهش اثرات بلایای طبیعی در خصوص استعداد زلزله خیزی شهرهای ایران 77 درصد در معرض خطر زیاد، 20 درصد خطر نسبی متوسط و تنها 3 درصد با خطر نسبی کم زلزله مواجه هستند.

از دلايل اصلي لرزه خيزي ايران واقع شدن آن در كمربند زلزله آلپ – هيمالايا و تكتونيزه شدن پوسته ايران است. در حدود 15 سال اخير زلزله‌اي با بزرگي بيش از 7 ريشتر در کشور وجود نداشته است. به همين دليل با توجه به فعال بودن برخي گسل‌ها دانشمندان و محققان زلزله‌شناسي انتظار زلزله‌هاي بزرگ‌تر را دارند. در واقع 70 درصد از مناطق کشور زلزله خيز هستند و ريسک وقوع زلزله در شهرهاي کشور بسيار بالاست. قسمت عمده اى از استان کردستان در پايانه شمال غربی قلمرو ساختارى رسوبى سنندج- سيرجان قرار دارد.

با وجود اين بخش کوچکى از جنوب غربی استان متعلق يه پهنه زاگرس و نيمه شمال غربی آن به صورت ساختارهاى فروافتاده متعلق به حاشيه جنوب غربی ايران مرکزى است. به همين دليل ساختار زمين شناسى استان کردستان تا‌اندازه اى متنوع است. دراستان کردستان گسل جوان زاگرس از غرب آن میگذرد و انتظار میرود که در آینده مهمترین زمین لرزه ها در ارتباط با این پهنۀ گسلی صورت گیرد. وجود گسل‌هاي فعال در منطقه کردستان و لرزه خيزي بالاي آن و وقوع زلزله‌هاي ويرانگر گذشته همگي نشان از آن دارد كه وقوع زمين لرزه‌هاي بزرگ در اين ناحيه بسيار محتمل است.مريوان، بانه، کامياران، سقز و در نهايت سنندج به ترتيب زلزله خيز ترين شهرهاي استان کردستان هستند.

گسلهای موجود در محدوده شهر سقز در طول رودخانه سقز با جهت های جنوب غربی- شمال شرقی، در جهت شمال غربی- جنوب غربی و یک گسل دیگر در امتداد رودخانه (چم ولیخان) و در محدوده شهرستان سقز شامل گسل سنته با راستای شمال شرقی – جنوب غربی و طول نزدیک به 50 کیلومتر در شرق سقز است. نتایج نشان میدهند که بر اساس نقشه سایزموتکتونیک و بررسی تاریخ وقوع زمین لرزه در منطقه، امکان وقوع زلزله های با شدت بالا در منطقه سقز وجود دارد.

یکی از کاستی ها و ضعف ها در مقابل بلایای طبیعی، مشکل ساخت و ساز است. گزارشهای بانک جهانی نیز از وضعیت دوام واحدهای مسکونی در ایران حاکی است، حدود 30 درصد واحدهای مسکونی کشور در برابر زلزله از پایداری لازم برخوردارند. در سقز نیز ساخت و سازها دو مشکل اساسی استفاده از مصالح غیر استاندارد و عدم اجرای مناسب می باشد. درصورتی که ضرورت مقاوم سازی بناهای مسکونی وسایر بناها مورد نیاز بدرستی دریافته شود و روند ساخت بناهای کم دوام ، خصوصا جهت اقشار ضعیف متوقف گردد، زلزله نیز همچون بسیاری از رخدادهای طبیعی، بدون خسارت و تلفات جانی خواهد بود و لازم است که بعنوان وظیفه اخلاقی و انسانی هیچ مجری، مسئول و ناظر ساختمانی در فرآیند یک بنا و نظارت دقیق و اصولی بر احداث آن اهمال شود.

واقعیت مهم این است که اولا ضوابط مقرر فقط در مورد ساختمانهای در دست اجرا قابل اعمال است و در بناهای موجود تقریبا هیچ اقدامی موثر نیست. ضمنا در کشور ما نظام کنترلی ساخت و ساز به صورت دقیق وجود ندارد همچنین همیشه نمی توان از رعایت دقیق ضوابط اطمینان یافت زیرا در عمل بسیاری از مقررات و اقدامات به ویژه اگر مستلزم صرف هزینه زیاد باشد با مسامحه و اهمال کاری به انجام میرسد. در حالی که تفاوت ساختمان های مقاوم در مقابل زلزله و ساختمانهایی که ایمن نیستند، تنها بین 10 تا 20 درصد افزایش هزینه است، با وجود این بیش از 80 درصد ساختمانهای شهری ما حتی ساختمانهای دولتی درمقابل زلزله مقاوم نیستند. با افزایش ایمنی ساختمان عمر متوسط آنها را نیز می تواند افزایش داد، درحالی که تصور می شود توجه به ایمنی سازه ها تحمیل هزینه های اضافی است.

افزایش تراکم ساختمانی، وجود بافت های فرسوده، معابر باریک، ساخت خانه های ضعیف و بدون نظارت مهندسی (به ویژه در گذشته)، وجود تاسیسات و کاربری های خطر زا، بریدگی ها و شیب تند، وجود لوله های گاز و کابل برق فشار قوی، توسعه فعالیتهای اقتصادی، صنعتی و کشاورزی و مشکلات ناشی از زندگی در ساختمانهای غیر مقاوم و غیر استاندارد در حریم رودخانه ها و مسیل ها، احداث ساختمانهای مسکونی و غیر مسکونی بر روی گسل ها و ساخت سکونتگاههای غیر رسمی، توسعه شتابزده شهر به سوی ارتفاعات ناپایدار در بخشهای شمالی و غربی شهر در حریم گسل های فرعی درجه دو، آموزش ضعیف و عدم آگاهی در برابر بلایا، از مهمترین دلایل افزایش آسیب پذیری در شهر سقز است.

سیل …

معمولا در اثر ریزش سریع نزولات آسمانی و عدم گنجایش محل نزول، نفوذ پذیری کم زمین، و عدم مدیریت صحیح حاشیه رودخانه و مسیل ها، عدم استفاده از سیل بند و دیوارهای محافظ، عدم گنجایش کانالهای سطحی، عدم لایروبی مخزن مسیر رودخانه ها و تجمع رسوبات سنگین و غیر طبیعی پشت سدها سیل ایجاد می شود.

بیشتر فضای شهری سقز را ساختمان تشکیل میدهد. این مساله از یک سو کنترل آبهای سطحی را آسان و از سوی دیگر حجم آب سطحی را به دلیل جلوگیری از نفوذ آب، بیشتر می کند. در این مناطق رواناب ناشی از بارش از بام ساختمان به وسیله ناودانی به طرف معابرعمومی هدایت می شود که وارد سیستم تخلیه آب معابر می گردد.

در سالهای اخیر با رونق گرفتن ساخت و سازهای شهری و بویژه آپارتمان سازی در سقز حجم رواناب ناشی از بارش به شدت افزایش یافته است. این مساله اهمیت طراحی و اجرای سیستمهای جمع آوری آبهای سطحی را دو چندان میکند. در مناطق شهری ضروری است که در هنگام احداث شبکه فاضلاب و آبهای سطحی در معابر و نصب انشعاب خانگی برای جلوگیری از اختلاط آب باران با فاضلاب، آبروهای جمع کننده آب باران از لوله جمع کننده فاضلاب جدا در نظر گرفته شود.ولی متأسفانه سیستم دفع آب های سطحی وفاضلاب در سقز تفکیک نشده واین امر علاوه بر تأثیرات منفی روی هزینه های مربوط به تصفیه فاضلاب،مشکلات ناشی از ناتوانی سیستم های انتقال جهت دفع بارشهای بحرانی که منجر به سیل می گردد را به دنبال خواهد داشت.

کلیه آبهای سطحی کنترل شده بایستی به کمک یک سیستم زهکش سطحی یا عمقی جمع آوری و به نقطه تخلیه که می تواند یک مسیل، رودخانه و یا چاه جذبی باشد هدایت گردد. در شهرستان سقز وجود یک رودخانه اصلی در مرکز شهر با نام چم سقز گزینه بسیار مناسبی برای تخلیه آبهای سطحی بوجود آورده است. این رودخانه با شیب و سطح مقطع مناسب توانایی تخلیه دبی های بسیار بالا را داراست. علاوه بر این وجود اختلاف ارتفاع زیاد در نقاط بالای شهر و محل تخلیه که در بعضی موارد به بیش از 90 متر میرسد مساله تخلیه آبهای سطحی را راحت نموده است. هرچند مشکلاتی مانند سرعت بالای جریان در این اختلاف ارتفاع زیاد و مسطح شدن منطقه در مجاورت چم سقز مانع بزرگی میباشند که باید مرتفع گردد. در راهها و جاده ها مساله کنترل و دفع آبهای سطحی در منطقه مورد مطالعه به واسطه سطح آبگیر کم عمدتاً توسط ایجاد شیب جانبی و انتقال به آبروهای کناری یا مرکزی صورت میگیرد.

به دلیل عدم نگهداری صحیح آبروهای سطح شهر و عدم رعایت پاره ای از اصول شهرسازی، مشکلات اساسی در نواحی شهری وجود دارد که در ادامه به آنها اشاره خواهد شد. مجموعه این ایرادها به همراه عدم وجود سیستم دفع آبهای سطحی مناسب و همچنین عدم ساماندهی وضعیت حوضه خارج شهری در نواحی بالادست شهر به خصوص حوضه چم ولی خان منجر به رخ داد سیل اخیر در تاریخ 27 تیرماه 1394 شده است. مشکلات موجود عبارت از:

-مسدود شدن مسیر آبروها از طریق ریختن خاک و مصالح ساختمانی به داخل آن یا به دلیل احداث نامناسب پل می باشد. این گونه نواقص منجر به خارج شدن جریان از آبرو و در نتیجه از کنترل خارج شدن آن میگردد. بنابراین ممکن است جریان وارد مسیرهای پیشبینی نشده شده و ظرفیت کانالهای آن مناطق جوابگوی این جریان اضافی نباشد. در نتیجه تخلیه آبهای سطحی به درستی صورت نگرفته و مشکلات بعدی ناشی از آن بدیهی خواهد بود.

-اکثر آبروها فاقد کانال یا سازه جمع کننده جریان میباشد.

-جریان آبهای سطحی با عبور از مسیرهای کنترل نشده باعث رخ داد سیل و جریانهای شدید خارج از کنترل میگردد.

-کانال چم ولی خان در مسیر فاقد مجرا جهت ورود جریان سطحی به داخل آن میباشد. همین امر باعث پدید آمدن جریان سطحی بالایی در محدوده خیابانهای سعدی و فخر رازی گشته است.

-ابتدای خیابان فخر رازی در تقاطع خیابان نیایش محل شروع حوضه درون شهری میباشد. در این نقطه به دلیل شیب زیاد مراتع اطراف دبی بالایی در زمان بارش بوجود می آید که وضعیت دهانه ورودی کانال چم ولیخان در شروع مسیر نامطلوب می باشد.

-عدم حفاظت خاک در دامنه شیبهای اطراف توسط درختکاری، ایجاد فضای سبز پیش گیرنده و یا احداث سازه های هیدرولیکی کنترل سیل(سیل بند ها،مخازن تأخیری،اصلاح وبهسازی مسیر،انحراف سیلاب و…)

-اجرای پوشش نفوذناپذیر و آسفالت در بیشتر فضاهای شهری با شیب زیاد بدون توجه به نتایج منفی آن در ایجاد سریع حجم رواناب زیاد و استفاده بیش از حد از پوششهای نفوذناپذیر مانند آسفالت، بتن، سنگفرش و موارد مشابه در فضای شهری شامل خیابانها، پیاده روها و فضاهای سبز که مانع ازنفوذ آب شده و ایجاد رواناب میکند.

-عدم توجه به مساله زهکشی فضاهای شهری و جمع آوری آبهای سطحی با وجود شیب زیاد معابر شهری که مستعد ایجاد سیل هستند.

– عدم ترمیم، لایروبی و نگهداری آبروهای موجود.

– عدم تعبیه زهکش و یا آبرو در محدوده مرکزی شهر شامل خیابانهای سعدی و فخر رازی که منجر به تولید رواناب با حجم زیاد و سرعت بالا میشود که قدرت تخریبی زیادی دارد.

-عدم اتصال صحیح کانالها بر اساس حجم جریان انتقالی و زاویه اتصال.

– عدم رعایت اصول شهرسازی در ساخت آبروهای جمع کننده جریان سطحی

-دادن مجوز ساخت زیرزمین در ساختمانهایی که در نزدیکی مسیل ها، توسعه بی رویه شهر که به دلیل تغییر سطح پوشش زمین، قابلیت نفوذ پذیری آن را از بین می برد، تنگ کردن مسیرها و مجاری مهم شهر، بتن و آسفالت کردن کوچه ها و خیابان ها که شتاب آب را بالا می برد از جمله اشتباهات مدیریتی هستند که شهرداری ها نباید مرتکب شوند.

در نهایت آنچه که مشهود است توجه دستگاههای ذیربط به مسایل فنی و شهرسازی در مقیاس خرد و کلان عامل کاهش اثر بلایای طبیعی و تلفات جانی و مالی است.

روان گرایی (رانش زمین)

تحلیل خطرات طبیعی می‌‌تواند ابزار مناسبی در تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و اولویت‌بندی اقدامات مدیریت بحران باشد.

روان‌گرایی خاک پدیده‌ای است که در آن خاک اشباع در اثر تنش شدیدی که به آن وارد می شود، مقاومت و سختی خود را به طور کامل ازدست می‌دهد و مانند یک مایع رفتار می‌کند. این تنش وارده می‌تواند در اثرتکان‌های ناشی از زمین‌لرزه یا دگرگونی‌های ناگهانی در شرایط تنش خاک باشد. اثرات محلی ساختگاه نقش مهمی در طراحی مقاوم سازه ها در برابر زلزله ایفا مینمایند و بایستی برای هر حالت به صورت مجزا با آن برخورد لازم صورت گیرد. یکی از مهمترین خطرهای ناشی از زمین لرزه ایجاد حرکتهای شدید ناشی از گذر موج های الاستیک می باشد که نه تنها می تواند موجب تخریب و ناپایداری سازه ها شود بلکه عاملی محرک برای ایجاد اثرهای ثانوی مانند لغزش، فرونشست و روانگرایی است.

بدلیل اینکه روانگرایی فقط در خاکهای اشباع، شُل (با چگالی کم یا غیر متراکم) و ماسه‌ای صورت می گیرد این پدیده معمولا در مناطق نزدیک آب همانند رودخانه ها،دریاچه ها ،خلیج هاو اقیانوسها اثرات تخریبی بیشتری دارد و در اکثر نقاط سکونتگاههای شهر سقز سطح آب زیر زمینی تا حدودی پایین بوده و تنها در قسمت حاشیه رودخانه سقز و چم ولی خان سطح آب زیرزمینی بالا می باشد که آن هم می تواند به دلیل نزدیک بودن بستر سنگی و مقاوم در این دو قسمت، احتمال خطر روانگرایی را در سقز محال و یا خیلی کم پیشبینی نمود.

لازم به ذکر است در وضعيت رخداد بلاياي طبيعي که در برخی از شهرهای ایران در سال 88 توسط سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور تهیه شده خوشبختانه درشهرستان سقز هیچگونه سابقه و احتمال روانگرایی وجود ندارد.

کد خبر: 17399






۲ دیدگاه

  • محمد
    محمد: 12-28-2015 . 7:47 ب.ظ :

    با تشکر از اطلاعات مفیدی که در مقاله یتان ارائه
    داده اید
    ولی می خواهم نظر شما مهندس گرامی که به
    گفته ی
    تعدادی از همکارانتان یکی از مهندسان خوب شهرستان سقز می باشیدرا در رابطه با مسئولیت برنامه ریزی وتوسعه اقدامات مربوط به مقابله با بلایای طبیعی بدانم
    زیرا بسیاری از مواردی که ذکر فرمودید مسئولیتشان با
    شهرداری وشورای شهر وسازمان نظام مهندسی وآموزش وپرورش وهلال احمر و… سایر ارگانها می باشد
    که ظاهراٌ دارای استراتژی وبرنامه ی واحدی در این زمینه نیستند ومعمولاٌ در حالت شعاری بابرنامه های پراکنده بدون در نظر گرفتن میزان تاثیر گزاری این برنامه ها عمل می کنند.مثلاٌ شهرداری در کوچه های شش متری مجوز ساختمان شش طبقه می دهد ویا ناظران نظام مهندسی (البته نه همه) فقط بر روی کاغذ نظارت
    دارند ویا آموزش وپرورش هرساله به صورت فرمالیته
    مانور زلزله را در مدارس برگزار می کند که فقط جنبه ی مصور سازی ورفع مسئولیت را دارد لذا خواهشمندم بفرمایید در واقع چه ارگان یا افرادی باید مسئولیت این امر خطیر را بر عهده بگیرند.

    پاسخ دهید

    • Azad
      Azad: 12-29-2015 . 11:43 ق.ظ :

      با تشکر از ذکر مطالب مذکور
      لیکن بحثی که به نظر بنده باید حضرتعالی به عنوان یک مسئول و یک نهاد ناظر بر بیشتر مرقومات فوق باید بدان می پرداختید عملکرد و اعمال انجام شده بود!! دستیابی به اطلاعاتی که حضرتعالی بیان داشتید با یه سرچ ساده در اینترنت برای همگان ممکن است- هرچند منکر زحمت شما در راستای نگارش متن فوق نیستم و به نوبه خود سپاسگزارم- به همین جهت از شما که هم عنوان مهندس، عضو شورای شهر، و اگر اشتباه نکنم مدتی ریاست سازمان نظام مهندسی را دارید و داشته اید!!! بهتر بود بیشتر از عملکرد و اقدامات انجام گرفته خود و همکارنتان می نوشتید!!
      آیا ساختمان نظام مهندسی واقع در خیابان شیخ مظهر که در حال ساخت است آیا معیار های مهندسی فوق الذکر خودتان را دارد؟
      آیا مجنمع تجاری میدان آزادی شرایط فوق را دارد؟(یقینا ندارد چون اگر داشت با یه بارندگی نه نسبتا زیاد چکه نمی کرد)
      آیا مجتمع گلان واقع در حریم رودخانه واقع در بلوار دانشجو این معیار های مذکور را دارد؟ (اضافه می کنم خود حضرتعالی در متن بیان داشتید یکی از گسلهای سقز در قسمت رودخانه است)
      و سوال های بسیار دیگر…
      امیداوارم به سوال های بنده پاسخ دهید!!
      با تشکر

      پاسخ دهید