شارنيوز- اخبار سقز

امروز ۰۶/۰۹/۱۳۹۹
سه‌شنبه، 19th آوریل 2016
7:23 ق.ظ
پروژه های عمرانی به مثابه ی پروژه های هژمونیک؛

واکاوی کارکردهای صنعت خیال پردازی در سقز

نویسنده ی مقاله
فرهاد بیانی

جامعه به مثابه ی یک سیستم (نظام) از مجموعه ای از اجزا و عناصر تشکیل می شود و اگر سیستم بخواهد به خوبی کارکردهای مد نظرش را انجام دهد بیش از هر چیز نیازمند هماهنگی میان این عناصر است. جامعه از چهار نظام اقتصاد، سیاست، اجتماع و فرهنگ تشکیل می شود که هر کدام از این نظام ها نیز از خرده نظام های دیگری ایجاد شده اند.هماهنگی و تناسب میان فربهی و قدرت هر کدام از این نظام ها و خرده نظام های آنها پیش شرط (Precondition) تعادل جامعه است.

در شهر سقز به عنوان جامعه هدف این نوشتار به شکل بسیار ناهماهنگی، فعالیت های عمرانی به صورت فزاینده ای در حال گسترش است و این درحالی است که از سایر عناصر جامعه مانند آگاهی سیاسی، امنیت اجتماعی و الگوهای فرهنگی جامعه غفلت شده است

. بر اساس بررسی های میدانی که انجام گرفته است، شهر سقز با بیش از ۴۰۰۰ مغازه مازاد بر نیاز روبرو است و اگر این تعداد را در کنار وضعیت اقتصادی ضعیف عموم مردم و نرخ بالای بیکاری جوانان قرار دهیم این سوال به ذهن متبادر می شود که « چرا پروژه های عمرانی- تجاری در کانون سیاست های مدیران شهری سقز است؟» برای پاسخ به این پرسش باید به معرفی و واکاوی پدیده ای پرداخت که تا اندازه ای می تواند تبیین لازم برای وضعیت موجود را در اختیار ما قرار دهد یعنی «صنعت خیال پردازی» (Imagineering). این اصطلاح به وسیله ی استودیوی والت دیسنی (Walt Disney Studios) برای توصیف شیوه ای که در آن خیال پردازی (Imagination) با مهندسی (Engineering) به منظور خلق واقعیت رویایی و خیالی ترکیب می شد، ابداع گشت. صنعت خیال پردازی شامل استراتژی ها و عملکردهایی از سوی مدیران و برنامه ریزان شهری است که از این طریق تصور و خیال زندگی در یک شهر رو به توسعه را که دارای استانداردهای جهانی است برای شهروندان خلق می کنند و از طریق این وهم سازی و خیال پردازی ها، شهروندان را از کاستی ها و نارسایی های شهری و مدنی غافل می کنند.

شورای شهر و شهرداری کنونی سقز در ابتدای دوره فعالیت خود میزان بدهی شهرداری سقز را حدود ۳۰ میلیارد تومان برآورد کرده بودند (خبرگزاری مهر، ۱۸/۰۹/۱۳۹۲) اما همین نهاد در ساخت و تجهیز مجتمع تجاری الماس غرب و مجتمع تجاری آزادی با هزینه های بالایی مشارکت می کند. با واکاوی مجموع این واقعیت های اجتماعی این اندیشه به ذهن متبادر می شود که شاید این اقدامات عمرانی نمای پر رنگ و لعابی باشد تا با اتکا به آنها مشکلات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شهر مورد بی توجهی قرار گیرد و افکار عمومی را از آنها غافل کند.

وضعیت حجاب، مدگرایی، نزاع های خیابانی گاه و بی گاه، روند رو به افزایش اعتیاد، بیکاری و … همگی مسائلی هستند که نیازمند توجه ویژه اند اما گویی آنچه در کانون توجه مدیران شهری است نه این مسائل اجتماعی بلکه تجهیز هر چه بیشتر پاساژها و مراکز خرید است. اما یکی از مهمترین پیامدهای صنعت خیال پردازی گسترش مصرف گرایی (Consumerism) در میان شهروندان است که این مصرف گرایی در مقولات مختلف پوشاک، مواد غذایی، مواد آرایشی، بهداشتی و الگوهای رفتاری خود را نشان می دهد و به نوبه خود منجر به ظهور جامعه توده ای می شود. جامعه ی توده ای را می توان وضعیتی از جامعه تلقی کرد که در آن بیش تر افراد جامعه به صورتی ناخوشایند بسیار شبیه به هم رفتار می کنند، الگوهای ارزشی و هنجاری مشابهی را دنبال می کنند و گویی در یک بستر محدود اجتماعی مسخ شده اند و به شیوه ای انتخاب و رفتار می کنند که گویی خلاقیت و تنوع که یکی از ویژگی های بارز انسان است را از داده اند.

توده ای شدن جامعه خطرناک ترین پیامد این صنعت یعنی تضعیف اندیشه ورزی انتقادی (Critical Thinking) را موجب می شود. وقتی اندیشه ورزی انتقادی از فرهنگ و کلیت جامعه رخت برمی بندد و یا دست کم تضعیف شود، دیگر کنشگران اجتماعی نمی توانند با دیدگاه انتقادی و موشکافانه تصمیمات و عملکردهای مدیران و برنامه ریزان شهری را مورد نقد و بررسی قرار دهند و کم و کاستی های این عملکردها و تصمیمات را به مسئولین نشان دهند. نتیجه ی این وضعیت چیزی نیست جز اینکه مدیران و برنامه ریزان شهری در ورطه ی خودکامگی خواهند افتاد. به صورت یک زنجیره ی منطقی مجموعه ای از فرایندها تحت تاثیر بکارگیری استرتژی های صنعت خیال پردازی به وجود می آیند که در نهایت منجر به ایجاد شرایطی می شوند که زمینه را برای بازتولید سلطه ی هژمونیک (Hegemonic) (تسلّط و استیلای یک طبقه نه فقط از جنبه اقتصادی بلکه از تمام جنبه‌های اجتماعی، سیاسی و ایدئولوژیک) مدیران، برنامه ریزان و برنامه ها و طرح های شهری فراهم می کند. در این شرایط، دیگر افکار عمومی نسبت به ناهنجاری های اجتماعی کم توجه می شود و حتی در بیش تر موارد این ناهنجاری ها را تشخیص نمی دهد و چالش ها، برنامه ریزی های نادرست شهری، ناکارآمدی، فساد مالی، هدر رفتن مناع مالی و غیره را یا واکاوی نمی کند و یا تحت لوای سیاست های صنعت خیال پردازی جزو برنامه های رشد و توسعه ی شهر تصور می شود.

تاسیسات شهری علاوه بر جنبه ی فیزیکی، حاوی پیام ها و معانی اجتماعی و هژمونیک گسترده ای است. این نمادها و معانی به نوبه ی خود نقش مهمی در شکل دهی هویت، قالب بندی و نحوه ی اندیشیدن و حتی الگوهای هنجاری و رفتاری افراد جامعه دارد. در همین رابطه آرچر (M. Archer) اظهار می دارد که تاسیسات شهری با استفاده از صنعت خیال پردازی علاوه بر اینکه به عنوان سازه ای فیزیکی مطرح اند به عنوان یک پدیده ی اجتماعی و به عنوان یک واقعیت زنده نیز وجود دارند.

آیا ساختن نماهای خوش رنگ و لعاب و فریبنده برای ساختمان های تجاری، ایجاد فواره ی موسوم به «رقص آب»، تاسیس مراکز متنوع و مختلف خرید (الماس غرب، مجتمع تجاری آزادی، ئالان و دیلان و …) که به صورت فزاینده رو به گسترش هستند می تواند توسعه را با خود داشته باشد یا خیال و توهم توسعه را؟ به صورت خلاصه می توان پیامدهای اصلی صنعت خیال پردازی را به صورت زیر نشان داد:

صنعت خیال پردازی —- مصرف گرایی —- توده ای شدن جامعه —- تضعیف اندیشه ورزی —- بازتولید سلطه هژمونیک
 

فرهاد بیانی

دانشجوی دکتری جامعه شناسی اقتصادی و توسعه (دانشگاه تبریز)

کد خبر: 18772




    مطالب مرتبط:


۴ دیدگاه

  • امجد میرزائی
    امجد میرزائی: 4-21-2016 . 5:13 ب.ظ :

    ا مثل همیشه سخنانتان مستدل، لازم و موثر هستند، واقعا که توازن و هماهنگی در بین عناصر جامعه مشهود نیست. ..

    پاسخ دهید

    • نیک سرشت
      نیک سرشت: 4-22-2016 . 12:02 ق.ظ :

      سلام‌ و عرض ادب ؛ باعنایت و احترام به مطلب جناب بیانی اذعان میدارم که برنامه ریزی شهری و سیاست الگو سالاری مدتهاست از این شهر وداع گفته است، این نوع برنامه ریزی ها گویا به سرعت در حال اپیدمیک است، مجتمعهای بزرگ و عمران و ساخت و ساز پاساژهای ابر سازه میتواند به نوعی پیشرفت فیزیکی و اقتصادی شهر را ممکن سازد ولی چنین عمارتهایی صرفا در قالب هژمونیک دو پدیده غیر انسانی و دد خویی را تصویر میکشاند: طبقه ثروتمند خونخوار و بی سواد و طبقه فقیر و باسواد، عالمان و باسوادانیکه صرفا دستاوردهای علمی و اقتصادی را تئوری تجربه کرده اند بعد از فارغ التحصیلی به امید به دست کرفتن امور اجرایی شهری خود را در پستو و حواشی شهری خود را با عقده های بی فرجام و دگرگون ساز شارژ مینمایند، نتیجه اینکه تا چنین برنامه ی بی اساس و تهی در شهر حاکم باشد بیش از پیش شاهد در گیریهای خیابانی، سرقت، خودکشی و … خواهیم بود.
      بهنام نیک سرشت

      پاسخ دهید

      • نیک سرشت
        نیک سرشت: 4-22-2016 . 3:09 ب.ظ :

        سلام و عرض ادب ضمن عنایت و احترام به مطلب جناب بیانی اذعان میدارم که برنامه ریزی شهری و سیاست الگو سالاری مدتهاست از این شهر وداع گفته است، این نوع برنامه ریزی ها گویا به سرعت در حال اپیدمیک است، مجتمعهای بزرگ و عمران و ساخت و ساز پاساژهای ابر سازه میتواند به نوعی پیشرفت فیزیکی و اقتصادی شهر را ممکن می سازد ولی چنین عمارتهای صرفا در قالب هژمونیک دو پدیده غیر انسانی و دد خویی را تصویر میکشاند: طبقه ثروتمند خونخوار و بی سواد و طبقه فقیر و باسواد، عالمان و باسوادانیکه صرفا دستاوردهای علمی و اقتصادی را تئوری تجربه کرده اند و بعد از فارغ التحصیلی به امید به دست کرفتن امور اجرایی شهری خود را در پستو و حواشی شهری خود را با عقده های بی فرجام و دگرگون ساز شارژ مینمایند، نتیجه اینکه تا چنین برنامه ی بی اساس و تهی در شهر حاکم باشد بیش از پیش شاهد در گیریهای خیابانی، سرقت، خودکشی و … خواهیم بود.
        بهنام نیک سرشت

        پاسخ دهید

        • ارسلان
          ارسلان: 4-24-2016 . 5:29 ق.ظ :


          اجرای تئاتر شهروند و حمایت از تئاتر کردی و برنامه های حفاظت از محیط زیست و ساماندهی حیوانات ولگرد و برگزاری جشن های نوروزی و سینما رو باز در پارک کوثر در ایام جام جهانی تنها قسمتی از انبوه فعالیت های شهرداری در چند سال گذشته که در ذهن من شهروند بود هستش ..
          خواهش قدر دان زحمات همشهریانمان باشیم

          پاسخ دهید