شارنيوز- اخبار سقز

امروز ۱۰/۰۷/۱۳۹۹
چهارشنبه، 20th آوریل 2016
6:59 ق.ظ

یادداشتی از دکتر نوازی به مناسبت روز علوم آزمایشگاهی

سی ام فروردین هرسال به مناسبت زادروز حکیم جرجانی بعنوان روز علوم آزمایشگاه نامگذاری شده است . به همین مناسبت دکتر نوازی این یادداشت را با هدف ابهام زدایی از این رشته و معرفی آن نوشته اند که متن آن در ادامه می آید:

معرفی رشته

متاسفانه اکثریت همکاران پزشک ایرانی با رشته پاتولوژی آشنایی درستی ندارند و پاتولوژی و آزمایشگاه را ازهم جدا میدانند و ازآنجاییکه تعدادزیادی از کارشناسان طرحهای عرصه سلامت  پزشکان هستند درارزش گذاری خدمات پاتولوژی شاهد این نقیصه هستیم ودراین فضا طبعا نبایستی ازمردم عادی جامعه انتظاری در موردآشنایی مناسب با این رشته  داشت. این نقص ازسیستم آموزشی پزشکی ناشی میشود زیرا پاتولوژیست در دوران تحصیل پزشکی با حیطه فعالیت سایررشته های تخصصی آشنا میشود ولی عکس این مورد صدق نمی کند.

برای آشنایی با جایگاه واقعی رشته پاتولوژی استفاده ازالگوی ساختمانی یک درخت مناسب است. درخت علوم پزشکی دارای ریشه ها ی متعدد, تنه ای واحد و شاخه های زیادی است.در گام نخست بایستی تاکیدکرد که هرجزء این درخت جایگاه خود راداشته و باوجود ارتباط پیچیده با همدیگر,امکان حذف یا جایگزینی با جزءدیگر وجود ندارد. هرریشه از این درخت یک رشته علوم پایه است که شامل بافت شناسی/کالبدشناسی یا آناتومی/فیزیولوژی /داروشناسی/ایمنی شناسی/جنین شناسی/بیوشیمی/فیزیک پزشکی/باکتری شناسی/قارچ شناسی/انگل شناسی/ویروس شناسی و ژنتیک می باشد اساتید این رشته ها دکتراPHD)) نامیده میشوند ولی پزشک نیستند و مجوز معاینه بیمارو تجویز دارو ندارند.اگرفردی اول پزشکی عمومی بخواند(M D)وسپس در یک رشته تخصص بگیردMD.PHD))نامیده میشود. شاخه های این درخت فرضی شامل پزشکی عمومی ورشته های مختلف تخصصی و فوق تخصصی بالینی است که در مطبها وبیمارستانها بیماران را ویزیت و درمان می کنند. رشته پاتولوژی در این الگو در جایگاه تنه درخت بوده که پل ارتباطی بین ریشه ها و شاخه ها است. متخصص پاتولوژی اول مدرک پزشکی عمومی را گرفته و سپس با قبولی در امتحانات تخصصی چهار سال تحصیل مینماید. پاتولوژی یا آسیب شناسی علم مطالعه بیماریهاست و سعی در یافتن پاسخ به برخی پرسشها دارد. مانند عامل ایجاد بیماری چیست؟/بیماری از چه راهی به بدن آسیب میرساند؟/بعداز آسیب چه تغییراتی در بدن از سطح مولکولی و سلولی تا سطح ماکروسکوپی ایجاد میشود؟/این تغییرات را با چه روش یا روشهایی میتوان قابل مشاهده یا محاسبه کرد؟/آیا از این تغییرات می توان به عنوان امری اختصاصی در جهت تشخیص یا پیگیری روند درمان استفاده کرد؟. غیر قابل انکار است که روند پیشرفت در عالم پزشکی بسیارسریع است   .پیشرفت و تغییردر هرسه بخش در خت روی  می دهداما سرعت این تحولات در سه بخش یکسان نیست در طول تاریخ علایم بالینی دیابت و سکته قلبی و مغزی و فشارخون و افسردگی و آب مروارید و مراحل زایمان و درد کیسه صفرا وزخم معده و سرطان روده و… فرقی نکرده وعمده پیشرفتها در روشهای شناسایی و درمان بوده که خود عمدتا ازعلوم پایه منشا گرفته است و جریان این پیشرفتها مانند جریان آب و مواد غذایی  به صورت مداوم از طریق ریشه ها به شاخه ها رسیده و در آنجا توسط مجموعه پزشکان بالینی استفاده شده و امکان تنفس درخت فراهم گشته و درمان بیماری به شکل میوه درخت برروی شاخه هاظاهر می شود. وچون پاتولوژی در تنه بوده بیش ازهررشته تخصصی دیگری متاثرازاین جهشهای علمی میگرددوپاتولوژیست برای باز توزیع مناسب این تغییرات به شاخه ها نیازمند مطالعه وبروزرسانی بیشتری است.پاتولوژیست در هرروز کاری مثل داوطلب کنکوری است که در جلسه کنکور بوده و همزمان بایستی به پرسشهای تمامی دروس پاسخ مناسب دهد  یک نمونه خون است و مغز استخوان /یک نمونه ادرار است و هورمون /یکی دیگر مغز است و کلیه و الی آخر در حالیکه مثلا همکار جراح کلیه انتظارمراجعه  بیمار مربوط به سیستم گوارش را نخواهد داشت .در کتابهای مرجع عرصه پاتولوژی به دو حیطه عمده آناتومیکال (جراحی) وکلینیکال (بالینی) تقسیم شده و هرکدام زیر شاخه های خودرا دارا هستند. پزشکان با حیطه آناتومیکال در قالب کتاب آسیب شناسی پایه بیماریها ی رابینزآشنا میشوند  اما متاسفانه حیطه کلینیکال که ازآن به عنوان آزمایشگاه نام برده میشودبه صورت مدون در برنامه درسی آموزشی پزشکان جایی نداردوازنقاط ضعف سیستم آموزشی پزشکی کشور است. متخصص پاتولوژی می توانددررشته های فوق تخصصی چون  پوست /اعصاب /گوارش / کلیه/استخوان/سیتولوژی/مولکولی /بانک خون /پزشکی قانونی وزنان به تحصیل ادامه دهد. بررسی تمامی اعضای بدن بیمارحتی هوای تنفسی اودرحیطه کار پاتولوژی بوده  که بیانگرگستردگی وپیچیدگی این رشته می باشد. اگر علاقه مندان به سایت دانشکده پزشکی دانشگاه امریکایی معتبر کالیفرنیای جنوبی مراجعه نمایند مشاهده خواهند کرد بخشهای مختلف دانشکده معرفی شده واز بخش پاتولوژی خود به عنوان یکی از بزرگترین بخشهای پاتولوژی کشورامریکا نامبرده است وگفته تنها پزشکی که همزمان در گروه علوم پایه و بالینی قرارمیگیردپاتولوژیست بوده و تنها در بیان جایگاه پاتولوژیست از عنوان پزشک پزشکان استفاده کرده است .بد نیست بدانیم اولین رشته تخصصی پزشکی که در ایران راه اندازی شده پاتولوژی بوده وازپاتولوژی به عنوان مادر طب نیزیاد می شود.

http://keck.usc.edu/Education/Academic_Department_and_Divisions/Department_of_Pathology/

جایگاه آزمایشگاه

همانگونه که عرض کردم آزمایشگاه درتنه درخت پزشکی قرارگرفته است و شایسته است با تامل در مفهوم مشاوره پزشکی با دیدی جدیدبه آزمایشگاه نگاه شود. مشاوره پزشکی روندی است که طی آن پزشک معالج از همکاری درخواست می کند ضمن بررسی بیمار با ارایه نظر خود اطلاعاتی را در اختیارپزشک معالج قراردهد که اورادرامر تشخیص بیماری یا روند درمانی یاری دهدبراین اساس کلیه آزمایشات پزشکی که نمونه بیماررابررسی کرده واطلاعاتی دراختیارپزشک معالج قرارمی دهندفارغ ازآنکه توسط چه مقطع تحصیلی انجام شده نیزدرزمره مشاوره پزشکی قرارمی گیرد.این ویژگی در سایر رشته های بیمارستانی وجود ندارد.

همچنین براین باورم که هم اکنون آزمایشگاه در ارایه خدمات استاندارد در جامعه پزشکی پیشرو وطلایه دارمی باشد. پیش شرط اساسی بررسی کیفیت خدمات هر  واحدی وجود برنامه کنترل کیفی داخلی و پایش مداوم توسط ناظری مستقل و معتبر خارجی یا کنترل کیفی خارجی است . این ویژگیها تنها در عرصه آزمایشگاه همزمان دیده میشود.پاتولوژیست مسئول آزمایشگاه نیز مانند سایرپزشکان سالیانه بایستی حداقل در تعداد معینی از دوره های بازآموزی شرکت و گواهی کسب نماید.بعلاوه کلیه آزمایشگاهها در سال حداقل سه نوبت نمونه هایی ناشناس دریافت کرده و جواب آزمایشات مختلف درخواستی آن نمونه ها به مراکزبازرسی و مرجع کشوری ارسال تا نتایج هر آزمایشگاه بررسی گردد.از طرفی سالیانه تمامی آزمایشگاهها چند بار توسط بازرسین و کارشناسان اداره امور آزمایشگاه استانی مطابق چک لیست مورد ارزیابی قرار میگیرند و برای تمدیدپروانه فعالیت بایستی پیوسته معیارهایی مشخص را داراباشند.دماسنجی به ظاهرساده که در آزمایشگاه درون یخچال کیتها قرارگرفته  به صرف سالم بودن ومارک معتبر داشتن مورد اطمینان نیست و بایستی گواهی درست کارکردن یا کالیبره بودن آن از شرکت جداگانه مسئول این کار گرفته شده باشد این روند درمورد کلیه تجهیزات دیگرنیز طی میشود. اما در هیچکدام از مراکز بالینی کشور گواهی کالیبره بودن دماسنجی یا دستگاه فشارخونی وجود نداشته وارزیابی خارجی در این حیطه موضوعیت ندارد.

چرا برخی آزمایشات در سقز انجام نمی شوند

این آزمایشات را می توان در دو دسته قرارداد .دسته اول آزمایشاتی هستند که تخصصی بوده وکمبود توان علمی یا تجهیزاتی یا هردومورد برای انجام آنها وجوددارد.و دسته دوم آنهایی هستند که هزینه بالایی داشته ولی درخواست آنها کم بوده و انجام آنها فقط ضرر اقتصادی داردومثل آنست باوجود آنکه بدانید تعداد مسافرین در یک مسیر کم است و ماشینی گرانقیمت برای رفت و آمد در آن مسیرتهیه کنید.

دکتر محمد نوازی

کد خبر: 18796






۵ دیدگاه